tasosbarmpas

Archive for the ‘Facebook’ Category

Του Τάσου Α. Μπάρμπα*

Η λέξη «facebook» αποτελεί ίσως σήμερα μία από τις συχνότερα χρησιμοποιούμενες λέξεις στις καθημερινές συζητήσεις των ανθρώπων. Άτομα κάθε ηλικίας, κοινωνικής τάξης και μορφωτικού επιπέδου αναφέρονται στο παγκοσμίως πλέον δημοφιλές πρόγραμμα κοινωνικής δικτύωσης με τέτοια συχνότητα, με τόσες παραπομπές και συνδέσεις από την καθημερινή τους ζωή και, πολύ συχνά, με τέτοιο ενθουσιασμό, που νομίζει κανείς ότι η ψηφιακή τους ύπαρξη εκεί είναι κατά πολύ σημαντικότερη και ενδιαφέρουσα από τη βαρετή και ανυπόφορη πραγματικότητα που πιθανά βιώνουν. Και αυτή η εκτίμηση, νομίζω, δε απέχει πολύ από την αλήθεια. Σχεδόν 400.000.000 χρήστες του facebook σε ολόκληρο τον κόσμο, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ίδιας της εταιρίας, ανοίγουν τον υπολογιστή τους και εισέρχονται σε ένα νέο ψηφιακό κόσμο όπου όλα είναι δυνατά και τα πάντα μπορούν να συμβούν. Όλο αυτό το πολύβουο πλήθος που παρακολουθούμε καθημερινά στους δρόμους φαίνεται να νιώθει την ανάγκη να δραπετεύει πολύ συχνά, για λιγότερο ή περισσότερο χρόνο, σε ένα ψηφιακό κόσμο όπου η ζωή του είναι -επιτέλους- απόλυτα στα χέρια του…

 Παράλληλος κόσμος

Το facebook αντιγράφει τη ζωή. H επιτυχία του οφείλεται κυρίως σε αυτήν τη στρατηγική και δομική του επιλογή: στην κοινωνικότητά του. Ο ψηφιακός του κόσμος είναι παράλληλος και αναλογικά παρόμοιος με τον πραγματικό.  Έχει τους όρους, τη λειτουργία και τα αξιολογικά χαρακτηριστικά της καθημερινότητάς μας. Η ομορφιά, η σεξουαλικότητα, το μορφωτικό επίπεδο, οι διαφόρου τύπου επιλογές όπως, ενδεικτικά, στη μουσική, στη λογοτεχνία, στη διασκέδαση, στον αθλητισμό, στις κάθε τύπου εκδηλώσεις και σε πολλά άλλα, όλα λειτουργούν και εδώ με τους όρους και την αξιολογική δυναμική που έχουν στην πραγματική ζωή.

Ωστόσο, σε αυτόν τον ψηφιακό κόσμο, υπάρχει μια «μικρή», ελπιδοφόρα και, με ψυχολογικούς όρους, λυτρωτική διαφορά. Η συγκρότηση της ψηφιακής ταυτότητας και της κοινωνικότητας του κάθε χρήστη δεν είναι απαραίτητα -ή μπορεί χωρίς κανένα κόστος να μην είναι- απόλυτα ταυτόσημη  με τα χαρακτηριστικά και τις συνθήκες της πραγματικής του ζωής. Και αυτό γιατί ο καθένας εκεί έχει τη δυνατότητα να (ξανα)σχεδιάσει ή και να επινοήσει, με ψηφιακά μέσα και με (εντυπωσιακή πολλές φορές) σκηνοθετική επιμέλεια, το παρελθόν και το παρόν του, τη δημόσια εικόνα του. Να ξαναορίσει κυριολεκτικά ή να βελτιώσει σημαντικές (και κρίσιμες) λεπτομέρειες για τον εαυτό του και τη ζωή του από την αρχή. Να ξαναγεννηθεί. Να γίνει επιτέλους αυτός που πάντα ήθελε, αυτός που νομίζει ότι του αξίζει να είναι ή και αυτός που ξέρει ότι πιθανόν δεν θα μπορέσει να γίνει ποτέ.

Κρυμμένος πίσω από τον υπολογιστή του, απόλυτα ασφαλής συγκριτικά με την πραγματική του ζωή, όπου οι πιθανές επιθυμίες του έχουν συγκεκριμένες πρακτικά απαιτήσεις και άμεσο κόστος και, συνειδητά ή ασυνείδητα μόνος, έχει τώρα τη δυνατότητα να φανταστεί, να περιγράψει και πολύ συχνά να παρασυρθεί κυριολεκτικά να ταυτιστεί με μια ψηφιακή ζωή καθοδηγούμενη από τις ανεκπλήρωτες επιθυμίες του που τον καταπιέζουν και τώρα μπορούν να εκπληρωθούν. Η παγκόσμια ψηφιακή κοινωνία του facebook έφθασε και έχει ένα όνειρο στα μέτρα του καθένα μας.

 Εντυπωσιακές ψηφιακές ζωές

Η ζωή στον ψηφιακό πλανήτη μοιάζει να είναι σπάνια βαρετή. Και αυτό γιατί δεν φαίνεται να κατοικείται από βαρετούς ανθρώπους. Σε αντίθεση με την πραγματικότητα όπου η δύσκολη για τους περισσότερους καθημερινότητα λειτουργεί καταπιεστικά στις επιθυμίες, στη διάθεση και στα ποικίλα ονειρά τους, όπου οι ευτυχισμένες στιγμές είναι ζητούμενες και σπάνιες και οι πραγματικοί φίλοι λιγοστοί, όπου η αλληλεπίδραση και η επικοινωνία επιτελείται όλο και περισότερο από απόσταση «ασφαλείας» και με οπτικούς όρους αμοιβαιότητας (αφού σε βλέπω μπορείς να με δεις και εσύ), η ψηφιακή καθημερινότητα του facebook ασφυκτιά από ζωή. Εδώ, η διάθεση για επικοινωνία και η ευρηματική με κάθε τρόπο αλληλεπίδραση μεταξύ των χρηστών φαίνεται να περισσεύει. Οι ίδιοι άνθρωποι που στην πραγματική τους ζωή πιθανά να δυσκολεύονται να μιλήσουν για τον εαυτό τους, να αποκαλύψουν προσωπικές τους στιγμές ή να φλερτάρουν με οποιοδήποτε τρόπο, στον κόσμο του facebook μεταμορφώνονται κυριολεκτικά σε εν δυνάμει αστέρες. Άλλοι άνθρωποι. Ακόμα και οι πιο κοινωνικοί στις πραγματικές τους ζωές, ανακαλύπτουν εδώ τα νέα όρια τους. Το facebook είναι το νέο Μέσο και είναι στα χέρια του λαού. Η κάθε είδους αυτοπροβολή είναι τώρα δυνατή και μοιάζει να μην έχει τέλος.

Ο μέσος χρήστης θα διαμορφώσει το ψηφιακό του προφίλ επιλέγοντας ή δημιουργώντας τις κατάλληλες «προωθητικές» φωτογραφίες του, γεμάτες συμβολισμούς και κάθε τύπου υπονοούμενα, ενώ δεν θα παραλείψει συχνά  και τον υποτιτλισμό τους για εκείνους που πιθανόν να δυσκολευτούν στην «επιθυμητή» ερμηνεία τους. Θα διεκδικήσει ποικιλοτρόπως την διαδικτυακή του αποδοχή και θα διαμορφώσει το προσωπικό του κοινό δημιουργώντας πολλές φορές δεκαδες εκατοντάδες ψηφιακούς «φίλους», τους περισότερους από τους οποίους γνωρίζει ελάχιστα έως καθόλου. Θα κοινοποιήσει πλούσια, λεπτομερή και πάνω από όλα επιλεγμένα φωτογραφικά ενσταντέ που απεικονίζουν το «γεμάτο από ζωή» ιδιωτικό παρελθόν και παρόν του. Θα διατυπώσει αποφθέγματα όλων των ειδών. Θα αναζητήσει και θα θυμηθεί όλα τα διάσημα λόγια όλων των διάσημων συγγραφεων. Θα αναρτήσει μουσικά βίντεο που εκφράζουν συνήθως τη ψυχική του κατάσταση ή αποδεικνύουν έμμεσα σε όλους την ιδιαίτερη (ή επιθυμητή) μουσική του παιδεία. Θα ενημερώσει για τα πολιτιστικά και πολιτισμικά γεγονότα που θα παρακολουθήσει στην πραγματική του ζωή, για να πιστοποιήσει έτσι ότι όλη αυτή η ενδιαφέρουσα και γεμάτη ανησυχίες προσωπικότητα συνεχίζει να υπάρχει και έξω από τα ψηφιακά τείχη. Θα συμμετάσχει σε διαφόρων ειδών on line παιχνίδια ή κουίζ (κοινοποιώντας πάντα τα αποτελέσματα που πέτυχε) για να αποδείξει, ειδικά αν πρόκειται για έναν “σοβαρό ενήλικα” ότι η παιδικότητά του δε χάθηκε ποτέ. Θα γράψει, τέλος, κάθε είδους εξυπνάδες, σοβαρότητες ή σοβαροφάνειες και, πάνω από όλα, θα συμμετάσχει, αξιοποιώντας όλα τα παραπάνω που «ενισχύουν» την εικόνα του, σε ένα συνεχές ψηφιακό φλέρτ με εξαιρετικά ενδιαφέροντες κοινωνιολογικά διαλόγους και με μοναδικό ερέθισμα τη στατική εικόνα.

Μια διαρκής, ψηφιακή, άοσμη, άσαρκη και βουβή αλληλεπίδραση με κάθε τρόπο, για κάθε γούστο, σε κοινή θέα. Ένας ψηφιακός κόσμος στον οποίο οι περισσότεροι σχεδόν αισθάνονται και λειτουργούν σαν δημόσια πρόσωπα σε ανταγωνισμό για τη μεγαλύτερη διαδικτυακή θέαση και προβολή. Και ως τέτοια πρόσωπα φαίνεται να θεωρούν ότι οι ζωές τους μπορούν να είναι δημόσιες με κάθε λεπτομέρεια.

Το facebook είναι σίγουρο ότι έχει καταφέρει να μεταλλάξει το κοινωνικό DNA των χρηστών του. Να ξεκλειδώσει τις όποιες αναστολές τους και να επιβάλλει μια επικοινωνία εντυπωσιακά ανοιχτή, σε παγκόσμια διαδικτυακή ζωντανή σύνδεση. Μια νέα, πραγματική απελευθέρωση, στο νέο κόσμο του ψηφιακού θεάματος βρίσκεται πλέον σε πλήρη εξέλιξη.

 Άγνοια κινδύνου

Το πρόβλημα με τους περισσότερους χρήστες του facebook είναι η άγνοια του τρόπου λειτουργίας του, των δομών του και των συμβάσεων που χρησιμοποιεί.  Ο κόσμος του υπάρχει για χάρη του ίδιου του εαυτού του. Κανείς δεν κάνει ποτέ τις σωστές ερωτήσεις. Κανείς δεν προσπαθεί να συνδέσει τα σημεία για να καταλήξει στη συνολική εικόνα. Κανείς δεν αναρωτιέται τελικά για την αλήθεια του. Και αυτό είτε γιατί δεν τους ενδιαφέρει είτε γιατί αισθάνονται ότι δεν πρέπει να τους ενδιαφέρει είτε γιατί κανείς δεν τους είπε αν πρέπει να τους ενδιαφέρει.

Η έλλειψη όμως αυτής της γνώσης στη γραμματική και λειτουργία του συγκεκριμένου Μέσου, ειδικότερα στους νέους οι οποίοι είναι και οι κατεξοχήν χρήστες του στην καθημερινή τους ζωή, είναι ο πρώτος βασικός λόγος που οδηγεί στη μη ορθολογική του χρήση. Ο δεύτερος, και ίσως ο πιο καθοριστικός, είναι ότι το facebook προσφέρει σε όλους (όσοι αισθάνονται συνειδητά ή ασυνείδητα έτσι) τη δυνατότητα να επαναδιαπραγματευτούν την απουσία της επιθυμητής ζωής τους από την καθημερινότητά τους.

Όλοι εκείνοι, μικροί και μεγάλοι, οι οποίοι πριν ακόμα την εμφάνιση του facebook, είχαν εθιστεί και πιστέψει σε αυτήν την σύγχρονη “αστραφτερή” προπαγάνδα των ποικίλων τηλεοπτικών και διαφημιστικών προϊόντων για μια άλλη, καλύτερη, ζωή που είναι πιθανή και τους αξίζει, όλοι εκείνοι που ντύνονταν, συμπεριφέρονταν και λειτουργούσαν ως εν δυνάμει αστέρες, διατηρώντας ωστόσο, παρά τη “λάμψη” τους, μια μελαγχολική διάθεση και μια άρνηση (ή ένα φόβο) για πραγματική επικοινωνία αναβάλλοντας διαρκώς τη ζωή τους, όλοι εκείνοι που παρότι αισθάνονταν ότι ταιριάζουν (ενδυματολογικά, υφολογικά και με κάθε τρόπο) με την “λαμπερή” ζωή που επιθυμούσαν διαπίστωναν στο τέλος ότι η ζωή που ζούσαν δεν ταίριαζε και πολύ με τις επιθυμίες τους, όλοι αυτοί βρήκαν στο facebook μια δεύτερη ευκαιρία ικανή να τους λυτρώσει.

Γιατί το facebook σήμερα αξιοποιείται από την πλειονότητα των χρηστών του ως ένα δωρεάν, εύκολα προσβάσιμο και προσωπικό Μέσο αυτοπροβολής και απόκτησης δημοφιλίας. Ως ένα Μέσο που διαθέτει τα κατάλληλα εργαλεία και τις δομές για να ρετουσάρει τις ζωές εκείνων που το χρησιμοποιούν. Ως ένα Μέσο επαναδιαπραγμάτευσης του σύγχρονου ονείρου για μια «ενδιαφέρουσα» ζωή. Μια ζωή που σε πραγματικούς χρόνους, για αμέτρητους λόγους, οι περισσότεροι δεν έχουν το θάρρος να διεκδικήσουν. Και στο πλαίσιο αυτών των ψηφιακών δυνατοτήτων από τη μια και αυτής της ιδιότυπης σύγχρονης ανάγκης από την άλλη οι υπερβολές στην προβολή και στην έκθεση της ιδιωτικής ζωής των επίδοξων χρηστών του ξεπερνούν όλο και περισσότερο τα όρια και δημιουργούν κάθε είδους κινδύνους.

Η δημόσια από τους περισσότερους χρήστες κοινοποίηση φωτογραφιών και βίντεο, συχνά όχι μόνο στους «ψηφιακούς» τους φίλους (που έτσι και αλλιώς τους περισσότερους δε γνωρίζουν), και οι οποίες περιλαμβάνουν κάθε μορφής προσωπικές ή οικογενειακές τους στιγμές ή προσωπικές τους απεικονίσεις αποτελούν μάλλον τον κανόνα.  Οι φωτογραφίες, επίσης, εσωτερικών χώρων σπιτιών ή διαφόρων αγαπημένων πρόσωπων (πολλές φορές ανηλίκων), η δημοσιοποίηση διαφόρων προσωπικών δεδομένων, ενδιαφερόντων, αδυναμιών ή επιθυμιών, όλη αυτή η έκθεση χωρίς όριο, χωρίς προηγούμενο και χωρίς ουσιαστικό λόγο έχει κάνει το facebook να αποτελεί όχι απλά μια κλειδαρότρυπα στην προσωπική ζωή των χρηστών του, αλλά μια πόρτα την οποία είτε την έχουν απόλυτα και συνεχώς ανοιχτή είτε την ανοίγουν με μεγάλη ευκολία στον καθένα.

Τα συμβάντα με υποκλοπές φωτογραφιών από προφίλ του facebook ή «διαθέσιμες σε όλους» φωτογραφίες χρηστών και η ακόλουθη χρήση τους σε ιστοσελίδες πορνογραφικές ή  άλλου παράνομου περιεχομένου είναι συχνά και δεν είναι τα μόνα. Αυτοκτονίες ατόμων που υποκινήθηκαν από αγνώστους ή παραπλανήθηκαν και έπεσαν θύματα βιασμού, υποκλοπές προσωπικών δεδομένων και πολλά άλλα γεγονότα, τα οποία συχνά βλέπουν το φως της δημοσιότητας, αλλά οι περισσότεροι τα αγνοούν ή δεν δίνουν απλά σημασία, είναι επίσης μερικές από τις συνέπειες αυτής της συνεχούς και χωρίς καμιά ασφάλεια ψηφιακής έκθεσης ιδιωτικών και ευαίσθητων δεδομένων.

Το facebook ωστόσο, παρά τις ενστάσεις για τα συστήματα ασφαλείας του και τη μη αποτελεσματική προστασία των χρηστών του από τρίτους, οι οποίες πληθαίνουν συνεχώς, συνεχίζει να πάλλεται στο κυνήγι της αυτοπροβολής και να αυξάνει τον παγκόσμιο πληθυσμό του και τη χρηματιστηριακή του αξία. Τη στιγμή που οι ιδρυτές του πλουταίνουν από την εκμετάλλευση αυτού του χωρίς προηγούμενο reality, το οποίο στηρίζουν και προωθούν έμμεσα με ποικίλους τρόπους, η πλειοψηφία των φανατικών χρηστών του, λόγω άγνοιας ή υπερβολικού ενθουσιασμού, δεν δίνει καμία σημασία σε αντιρρήσεις που είναι χαμηλότερης αξίας συγκριτικά με την συναρπαστική συνεισφορά του facebook  στη ζωή τους.

Το κυνήγι της δημοφιλίας έχει το τίμημά του. Το οποίο είναι πολύ μεγάλο όταν δε γνωριζεις και δεν ακολουθείς τους κανόνες του. Και εδώ οι κανόνες αγνοούνται ή αψηφούνται παντελώς. Δυστυχώς, από τους περισσότερους.

 Σύγχρονη πλάνη

Ο σύγχρονος κόσμος είναι ένας κόσμος ανταγωνιστικής και ασταμάτητης κατανάλωσης και μιας ιδιότυπης μοναξιάς. Τα Μέσα και η διαφήμιση έχουν επιβάλλει εδώ και καιρό τους όρους τους στην καθημερινότητά μας. Έχουν διαμορφώσει και έλεγξει πλήρως τις επιθυμίες μας. Πλέον, όλοι τα θέλουν όλα. Και όλοι αισθάνονται ικανοί για όλα. Η ζωή μας, οι επιλογές και οι κάθε είδους πρακτικές μας έγιναν μια σύνθεση από  καταναλωτικά προϊόντα και οδηγίες χρήσης που τις περισσότερες φορές ούτε μας ταιριάζουν ούτε μας εξυπηρετούν. Οι άνθρωποι κατέληξαν σήμερα να είναι μόνοι ανάμεσα σε ανθρώπους. Μόνοι και ως επι το πλείστον μελαγχολικοί. Μελαγχολικοί για μια ζωή που τους έχουν πείσει ότι τους αξίζει αλλά δεν λέει να ‘ρθεί.

Το facebook είναι η τελευταία και πιο χαρακτηριστική ένδειξη τού πόσο αφόρητη έχει γίνει στους περισσότερους η καθημερινότητά τους. Απορρίπτωντας  ο καθένας να είναι ή να γίνει ο συναρπαστικότερος εαυτός του, να σχεδιάσει τη ζωή του με τα δικά του μέτρα και να διεκδικήσει την επικοινωνία του με κάθε τρόπο, νιώθωντας έτσι πραγματικά την ποικιλία των συναισθημάτων της με γεύση, χρώμα και αφή, επιλέγει να ζήσει μέσα σε ένα ψηφιακό όνειρο. Ένα ψηφιακό όνειρο που τον απομακρύνει ακόμα περισσότερο από την πραγματική του ζωή και κάνει βαθύτερη και περισσότερο ανυπόφορη τη μοναξιά του κάθε φορά που κλείνει τον υπολογιστή  του και μένει αντιμέτωπος και μόνος με τον εαυτό του. Και όλα αυτά επειδή τίποτα γύρω του δεν του (υπεν)θυμίζει πλέον ότι μόνο η πραγματική ζωή και ο πραγματικός του εαυτός μπορούν να είναι η πιο συναρπαστική, απρόσμενη και μαγική αλληλεπίδραση… Αυτό όμως το  φυσικό «απρόσμενο» της ζωής φαίνεται να ανησυχεί τους περισσότερους και να μην τους πείθει με το ρίσκο του, τη στιγμή που υπάρχουν λογισμικά «πακέτα» που υπόσχονται σίγουρη κοινωνική αναγνώριση και ευτυχία.  Όμως, αυτό δεν είναι παρά μια σύγχρονη πλάνη που λειτουργεί ως παυσί-λυπο της σύγχρονης ζωής μας. 

 *Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, 09/08/2010, Αρ. Φύλλου 31.061, σ. 19.

** Το ίδιο άρθρο, σε μια πιο σύντομη εκδοχή, δημοσιεύθηκε αρχικά στην εφημερίδα “ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ” με τίτλο “Η ψηφιακή εκδοχή της επιθυμητής ζωής μας”  ( 21/07/2010, Αρ. Φύλλου 10.504, σ. 10.).

 

Advertisements

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2 other followers

Archives

Twitter Updates

Error: Twitter did not respond. Please wait a few minutes and refresh this page.

Blog Stats

  • 1,447 hits
October 2017
M T W T F S S
« Jan    
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031  
Follow me on ResearchGate