tasosbarmpas

Archive for June 2013

Του Τάσου Α. Μπάρμπα*

Στη σημερινή σύγχρονη πολύβουη ζωή, οι διάφοροι ήχοι γύρω μας κάνουν θόρυβο πολύ και δεν μας επιτρέπουνε να ακούμε. Η ανθρώπινη φωνή όμως, η ανθρώπινη φωνή, είναι ένας ήχος τελείως διαφορετικός από όλους τους άλλους. Ακόμα κι ένας ψίθυρος, ο πιο μικρός ψίθυρος, μπορεί να ακουστεί πέρα και μακριά από κάθε θόρυβο, όταν φωνάζει την αλήθεια.

Μια τέτοια φωνή υπήρξε ο Χρίστος Τσολάκης. Μια φωνή η οποία, για όσους ήθελαν ή καλύτερα άντεχαν να ακούσουν, υπήρξε καθαρή, κρυστάλλινη, ασυμβίβαστη, ακούραστη, γεμάτη χρώματα πολιτισμού, αξίες και ξεχασμένα ιδανικά που σήμερα απουσιάζουν όχι μόνο από τον εκπαιδευτικό λόγο, αλλά και από το δημόσιο βίο. Κυρίως, όμως, υπήρξε μια φωνή γεμάτη από αγάπη και πάθος για την ελληνική γλώσσα και τον ελεύθερο άνθρωπο, τον ελεύθερο άνθρωπο που μπορεί να διαμορφώσει η σωστή εκπαίδευση και, κυρίως, η αληθινή παιδεία.

Στο μακρύ χειμώνα της εκπαιδευτικής πραγματικότητας της χώρας, ο Χρίστος Τσολάκης υπήρξε για όλους τους μαθητές του και για όλους όσους είχαν την τύχη να τον γνωρίσουν ή να παρακολουθήσουν διάλεξή του μια διαρκής άνοιξη. Οι διδασκαλίες του στα αμφιθέατρα και όπου αλλού, αποτελούσαν πάντoτε ένα φως που έδειχνε σε όλους τους μαθητές του το δρόμο, το δύσκολο αλλά το σωστό δρόμο, αποτελούσαν ένα φως που φώτιζε, που ζέσταινε και συν-κινούσε τις ψυχές τους, ένα φως που τροφοδοτούσε ασταμάτητα την πεποίθησή τους για τη σημαντικότητα τού λειτουργήματος που θα επιτελέσουν.

Ως φοιτητής του στο Παιδαγωγικό Τμήμα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, συνάντησα και διδάχθηκα για πρώτη φορά, μαζί με τόσους άλλους συναδέλφους μου, το πάθος της διδασκαλίας, τη δύναμη της ψυχής και της γλώσσας. Ένιωσα πώς μπορεί ένας δάσκαλος, πέρα από την επιστημονικότητά του, να σε μαγέψει, να σε υπνωτίσει και να σε αναστατώσει παράλληλα, να σε κινητοποιήσει, να σου εμφυσήσει όραμα και στόχους. Να σε κάνει να αισθανθείς σημαντικός, χρήσιμος, μοναδικός, πολύτιμος για την εκπαίδευση για κάθε έναν από τους μαθητές σου χωριστά. Τον θυμάμαι να στέκεται στη μέση του αμφιθεάτρου, να κλείνει τα μάτια, να ανοίγει τα χέρια και να διευθύνει τις ψυχές μας, να σμιλεύει διακριτικά τα όνειρά μας. Στο αμφιθέατρο επικρατούσε πάντοτε αρχικά ένας συνωστισμός. Οι φοιτητές καθόντουσαν όπου μπορούσαν, μερικές φορές και ο ένας πάνω στον άλλο. Και μετά, μετά ακολουθούσε η σιωπή. Μια σιωπή σχεδόν θρησκευτική, από το φόβο μας να μη χαθεί ούτε μια του λέξη.

Ως συνεργάτης του αργότερα διδάχθηκα την εντιμότητα, την καθαρότητα, τη φιλοτιμία, την αγάπη στον άνθρωπο. Κυρίως όμως διδάχθηκα την εργατικότητα. Ο Χρίστος Τσολάκης διάβαζε και έγραφε καθημερινά. Δούλευε ασταμάτητα. Ενδιάμεσα, κατά τη διάρκεια της ημέρας, πλήθος κόσμου θα ερχόταν στο γραφείο του για να τον δει, να ανταλλάξει ορισμένες κουβέντες. Τους έβλεπε όλους. Υπομονετικά. Και μετά συνέχιζε να δουλεύει, να κανονίζει διδασκαλίες. Κάποιες φορές, όπως έχει ξαναγραφτεί, μας ενημέρωνε ότι πετάγεται για λίγο στο σπίτι να φάει και θα επιστρέψει πάλι σύντομα. Έξω όμως ήταν ήδη σκοτεινά και είχε βραδιάσει.  Τέτοιο και τόσο ήταν το πάθος του για τη δουλειά του.

Οι φοιτητές του ήμασταν η προτεραιότητά του. Η διδασκαλία στην τάξη δεν έχει πεπατημένες, συνήθιζε να μας λέει. Αν είχε θα τις ακολουθούσαμε όλοι. Δε χρειαζόμαστε, υποστήριζε, ένα δάσκαλο που εφαρμόζει μόνο διδακτικές στρατηγικές και μαθησιακά μοντέλα. Χρειαζόμαστε έναν δάσκαλο που επιδιώκει να αφουγκραστεί τις ψυχές των μαθητών του. Να τις αφυπνίσει, να τις κινητοποιήσει, να συναντήσουν ο ένας τον άλλο κι όλοι μαζί το όνειρο και την επιθυμία, την επιθυμία και το όνειρο της γνώσης και της καλλιέργειας της ψυχής.

Κι αυτή η προτροπή του είναι για μένα και η μεγαλύτερη παρακαταθήκη του. Διότι πίστευε ότι ο δάσκαλος δεν είναι και δεν μπορεί να είναι μόνο η γνώση που διαθέτει. Πάντα θα υπάρχουν άλλωστε βιβλία που γνωρίζουν πολύ περισσότερα. Σε ένα κόσμο που αλλάζει με αυτές τις ταχύτητες, σε έναν κόσμο όπου η γνώση είναι διαθέσιμη παντού και από τόσα μέσα, δεν γνωρίζουμε και δεν μπορούμε να προβλέψουμε πραγματικά ούτε τις εξελίξεις στο επιστημονικό πεδίο, ούτε το πώς θα είναι ο κόσμος σε 10 χρόνια, όταν αυτοί οι μαθητές εδώ σήμερα θα βγουν για να τον αντιμετωπίσουν. Επομένως, αυτό που χρειάζεται να κάνουμε είναι να τους διδάξουμε τον τρόπο απόκτησης της γνώσης και όχι να τους την προσφέρουμε έτοιμη. Είναι ανάγκη να συναντηθούμε μαζί τους, να τους εμπνεύσουμε και να τους πείσουμε να συνομιλούν και να διαλογίζονται καθημερινά με τη ζωή γύρω τους. Να είναι ελεύθεροι, ανοιχτοί και δημοκρατικοί. Να αμφισβητούν, να θέτουν ερωτήσεις και να αναζητούν διαρκώς απαντήσεις για όλα. Να συμμετέχουν και να διαμορφώνουν οι ίδιοι τα όνειρα, τις επιθυμίες και τον κόσμο που θέλουν να ζήσουν. Αυτόν το δάσκαλο, αυτό το μαθητή οραματίστηκε, αυτό το δάσκαλο και αυτόν το μαθητή μάς δίδαξε ο Χρίστος Τσολάκης.

Η φωνή του όμως, αυτή η φωνή που έβγαινε από την καρδιά του για να καταλήξει στις καρδιές μας, παρότι είχε τόσες πολλές αλήθειες ακόμα να μας εκμυστηρευτεί, τόσες ανθρώπινες ψυχές να αφυπνίσει, σίγησε για πάντα το καλοκαίρι του 2012. Θα συνεχίσει όμως να ψιθυρίζει αδιάκοπα μέσα μας, να οδηγεί όλους τους δασκάλους και τις δασκάλες μέσα στις σχολικές αίθουσες και να εμπνέει τις διδασκαλίες μας. Αν ο Χρίστος Τσολάκης ήταν σήμερα εδώ, ίσως να έλεγε σε αυτούς τους μαθητές και τις μαθήτριες που αποφοιτούν σήμερα, αυτό που είχε πει κάποτε, κλείνοντας ένα από τα συνέδριά του, σε εκατοντάδες δασκάλους που το παρακολουθούσαν.

Στη ζωή σας, μας είπε τότε, πάρα πολλοί άνθρωποι θα προσπαθήσουν να σας πείσουν ότι είστε κότες. Δεν είστε κότες. Είστε αετοί. Ανοίξτε τα φτερά σας και πετάξτε.

Και θα πετάξουμε δάσκαλε. Όλοι όσοι πιστέψαμε σε εσένα. Και θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε για έναν καλύτερο άνθρωπο, για έναν ελεύθερο άνθρωπο, για έναν πιο δίκαιο κόσμο. Όπως μας δίδαξες, όπως το επιθυμούσες.

* Ομιλία στο πλαίσιο αφιερώματος στη μνήμη του Χρίστου Τσολάκη, στην Τελετή Αποφοίτησης της Στ’ τάξης του Εληνογαλλικού Κολεγίου ΔΕΛΑΣΑΛ, Ιούνιος 2013

Advertisements

Του Τάσου Α. Μπάρμπα*

Η βία σήμερα δεν υπάρχει μόνο στα σχολεία, που είναι το πιο σημαντικό και μας ενδιαφέρει άμεσα. Υπάρχει, νομίζω, δυστυχώς, παντού γύρω μας: στις εργασιακές μας σχέσεις, στις καθημερινές μας συναναστροφές κάθε τύπου, στις οικογένειες μας. Η βία όπως και αν εκφράζεται είναι, κατά την άποψή μου, το αποτέλεσμα των ανεκπλήρωτων επιθυμιών μας, της υπολανθάνουσας αντίληψης που έχουμε για τον εαυτό μας και για τις σχέσεις μας με τους άλλους, της αναστολής των μεγενθυμένων επιθυμιών μας. Είναι η αντίδραση μας στην ακύρωση της ζωής που διδαχθήκαμε λανθασμένα να επιθυμούμε και η οποία, όπως είναι λογικό, συνήθως δεν έρχεται ποτέ. Μιας ζωής που δε σχεδιάσαμε στο μέγεθός μας, αλλά συνεχίζουμε να θεωρούμε ότι μας ταιριάζει.

Κυρίες και κύριοι,

Επιτρέψτε μου να τολμήσω να πω ότι σήμερα ζούμε κυριολεκτικά μια «εικονική πραγματικότητα». Μια πραγματικότητα όπου οι περισσότεροι γύρω μας συμπεριφέρονται με όρους μιας ζωής που δεν τους ανήκει, αλλά είναι σίγουροι ότι τους αξίζει. Μια πραγματικότητα στην οποία κυριαρχεί η ανασφάλεια, η καχυποψία, ο ατομικισμός, το χρήμα, ο καταναλωτισμός και πάνω από όλα η «όμορφη» εικόνα. Μια πραγματικότητα όμως από την οποία, δυστυχώς, φαίνεται να λείπει όλο και περισσότερο η ανθρώπινη επικοινωνία, το βασικό και πιο θεμελιώδες δηλαδή συστατικό της ύπαρξής μας.

Ξεχάσαμε, από επιλογή μας, αυτό που είναι μπροστά μας. Συνεχίζουμε να στεκόμαστε τυφλοί μπροστά στο πραγματικό, το απτό και προχωρήσαμε ζώντας παράλληλες ζωές με βάση τις δανεικές επιθυμίες μας. Προχωρήσαμε επιδιώκοντας άγαρμπα την ανατροπή χωρίς να διδαχθούμε πρώτα τη σύμβαση. Και αυτό για μένα είναι το πιο σημαντικό. Να διδαχθούμε τη σύμβαση. Το ορατό. Αυτό στο οποίο μπορούμε όλοι να συμφωνήσουμε ότι υπάρχει. Γιατί σήμερα δεν είναι ότι διαφωνούμε. Είναι ότι δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε γιατί διαφωνούμε.

Οφείλουμε, λοιπόν, νομίζω, όσοι εμπλεκόμαστε στην εκπαίδευση παιδιών, κάθε ηλικίας, να διδάξουμε πρώτα και κύρια την όραση του πραγματικού. Μας λείπει ο ρεαλισμός. Και αν θεωρείτε, όπως φαντάζομαι, ότι ως εκπαιδευτικός θα έπρεπε να μιλώ για τα όνειρα, θα σας απαντήσω ότι κάνενα όνειρο της ανθρωπότητας που πέτυχε, μικρό ή μεγάλο,  δε βασίστηκε ποτέ σε εικόνες φανταστικές. Αντίθετα γεννήθηκε από την συνειδητοποίηση της πραγματικότητας και την ανάγκη αλλαγής της προς μια κατεύθυνση που συμφώνησαν εκείνοι που το επιχείρησαν ότι είναι εφικτή.

Αν θέλουμε λοιπόν πραγματικά οι μαθητές και οι μαθήτριές μας να ονειρευτούν πρέπει να τους διδάξουμε ότι πρέπει πρώτα να ξυπνήσουν. Να ανοίξουν τα μάτια τους, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Να βάλουν στη ζωή τους φως. Τόσο φως που θα μπορούν να βλέπουν τα πράγματα στις πραγματικές τους διαστάσεις. Τόσο φως που θα μπορεί ο καθένας τους να αντιληφθεί και να σχεδιάσει τη ζωή του, όπως του ταιριάζει. Τόσο φως που ο καθένας τους θα μπορεί και πρέπει να επιδιώξει να γίνει ο καλύτερος εαυτός του.

Σήμερα, δυστυχώς, για να θυμηθώ τον Karl Kraus, ο ήλιος του πολιτισμού είναι χαμηλά. Τόσο χαμηλά που ακόμα και οι νάνοι κάνουν μεγάλες σκιές. Και αυτά τα παιδιά που αποφοιτούν σήμερα, όπως και όλα τα παιδιά, είναι οι φορείς της ελπίδας μας για ένα αύριο χωρίς σκιές. Για ένα αύριο γεμάτο διαφορετικότητα, αλληλοσεβασμό και πάνω από όλα πραγματική επικοινωνία. Γιατί χωρίς επικοινωνία δεν υπάρχει ελπίδα. Και χωρίς ελπίδα δεν υπάρχει ούτε χαρά ούτε ζωή.

Εύχομαι σε όλους εδώ να συναντήσουν στη ζωή τους ανθρώπους που θα τους βοηθήσουν να ανακαλύψουν τον πραγματικό τους εαυτό και τις αληθινές τους επιθυμίες, ανθρώπους που θα τους προετοιμάσουν να πουν ο καθένας χωριστά τα σωστά όχι και τα σωστά ναι στη ζωή τους. Καλή τύχη.

* Ομιλία για τη σχολική βία στο πλαίσιο της Τελετής Αποφοίτησης των μαθητών/τριων της Στ’ τάξης του Ελληνογαλλικού Κολεγίου ΔΕΛΑΣΑΛ, Ιούνιος 2012


Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 3 other followers

Archives

Twitter Updates

Error: Twitter did not respond. Please wait a few minutes and refresh this page.

Blog Stats

  • 1,593 hits
June 2013
M T W T F S S
« Apr   Jan »
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
Follow me on ResearchGate